Zastosowanie alfai beta-hydroksykwasów w pielęgnacji skóry dotkniętej trądzikiem pospolitym – ocena skuteczności preparatów na bazie 25-proc. kwasów owocowych

The application of alfa- and beta-hydroxy acids in care of skin afflicted with common acne – evaluation of effectiveness of mixtures based on 25% fruit acids

Streszczenie

Peelingi chemiczne to zabiegi polegające na kontrolowanym uszkodzeniu skóry, powodującym złuszczenie części naskórka, a nawet skóry właściwej, stanowiące jedną z najczęściej stosowanych przez dermatologów i kosmetologów grup terapii w leczeniu wielu schorzeń i niedoskonałości skóry. Kwasy owocowe, choć nieświadomie, już w XIX w. były wykorzystywane w formie przemywań skóry starym winem, sokiem z jabłek, serwatką, dzięki czemu uzyskiwano efekt rozjaśnienia, miękkości i gładkości cery.

Na początku lat siedemdziesiątych XX w. dr Eugene Van Scott i dr Ruey Yu odkryli, że alfa-hydroksykwasy dają nowe możliwości terapeutyczne w leczeniu wielu schorzeń skóry. Od tego czasu korzystny wpływ kwasów owocowych na jej stan oraz wygląd został potwierdzony w wielu badaniach klinicznych. Cenną zdobyczą dla nauki było w XIX wieku wyizolowanie z kory wierzby przez Rafaela Piria kwasu salicylowego, głównego przedstawiciela grupy beta-hydroksykwasów, a następnie wprowadzenie go do lecznictwa dzięki Johannowi Andreasowi Buchnerowi.
Współczesna medycyna i kosmetologia wykazały, że preparaty z zawartością kwasów owocowych poprawiają stan skóry suchej i skłonnej do zmarszczek, przyczyniają się do rozjaśniania przebarwień oraz leczą dolegliwości skóry, m.in. rybią łuskę, trądzik pospolity, znamiona starcze czy brodawki.
Słowa kluczowe: alfa hydroksykwasy, beta-hydroksykwasy, trądzik pospolity

Abstract

Chemical peelings are based on controlled skin damage, which manifests itself in peeling of epidermis and even true skin. They are one of the most frequent groups of skin therapies applied by dermatologists and cosmetologists. Fruit acids, although in an unaware way, were used yet in 19th century in a form of washing the skin with old wine, apple juice or whey which made the skin bright and fair, soft and smooth.
At the beginning of 70s of 20th century dr. Eugene Van Scott and dr. Ruey Yu discovered, that alfa-hydroxy acids provide new therapeutic possibilities in treatment of many skin illnesses. Since then, the advantageous influence of fruit acids has been agreed in many clinic surveys and researches. The valuable achievement for the science were the isolation of salicylic acid (the main representative in a group of beta-hydroxy acids) from a willow bark by Rafael Piria in 19th century and then its introduction in medical practice by Andreas Buchner.
Modern medicine and cosmetology showed that mixtures with fruit acids improve condition of dry skin, disposed to wrinkles, contribute to skin discoloration improvement, as well as influent profitably skin ailments, e.g.: ichtiosis, common acne, old-age marks or warts.
Key words: acne vulgaris, alfa-hydroxy acids, beta-hydroxy acids

Wprowadzenie

Trądzik pospolity jest jednym z najczęściej występujących schorzeń skóry, będący tematem wielu badań dotyczących przyczyn powstawania oraz skutecznych metod leczenia. Przyczyn powstawania choroby upatruje się na różnym podłożu między innymi w kolonizacji bakteryjnej, łojotoku, uwarunkowań genetycznych i stanu psychicznego pacjenta. Skóra manifestuje w postaci takich wykwitów, jak: zaskórniki, grudki oraz krosty i ropnie na podłożu zapalnym. Dlatego ważnym aspektem wspomagającym terapię prowadzona przez lekarza dermatologa jest pielęgnacja skóry dotkniętej chorobą zarówno w gabinecie kosmetycznym, jak i w warunkach domowych. Profesjonalna pielęgnacja cery dotkniętej trądzikiem pospolitym prowadzona przez kosmetologa powinna uwzględniać kilka kierunków działań. [1]

Są nimi przede wszystkim:

• powstrzymanie objawów łojotoku,
• zwężenie ujść gruczołów łojowych, usunięcie zalegającej wydzieliny,
• zapobieganie tworzeniu się zaskórników,
• zmniejszenie wydzielania łoju,
• złagodzenie stanów zapalnych,
• zmniejszenie nadwrażliwości skóry,
• przywrócenie właściwego pH,
• zahamowanie szybkiego wzrostu liczby bakterii,
• stabilizacja naturalnej flory bakteryjnej,
• scieńczenie warstwy rogowej i regulacja procesu rogowacenia,
• polepszenie ukrwienia,
• dotlenienie skóry,
• utrzymanie odpowiedniego nawilżenia [2, 9].

Działanie stosowanych preparatów określa się jako:
• sebostatyczne,
• eksfoliujące,
• antybakteryjne,
• matujące,
• keratolitycznym
• nawilżające,
• przeciwzapalne [3].
W dążeniu do osiągnięcia takich wyników pielęgnacji współczesna kosmetologia sięga do coraz to nowych substancji biologicznie czynnych. Jednak „rewolucja” w kosmetyce, jaką wywołali dr Eugene Van Scott i dr Ruey Yu, wprowadzając do preparatów kosmetycznych kwasy owocowe, zapoczątkowała nowy rozdział również w terapii skóry dotkniętej trądzikiem pospolitym. Alfa-hydroksykwasy występują powszechnie w przyrodzie. Można je otrzymywać z produktów naturalnych, jak: trzcina cukrowa, mleko, owoce, lub mogą być syntetyzowane metodami chemicznymi. Kwasy AHA należą do kwasów rozpuszczalnych w wodzie, dlatego też w odróżnieniu od kwasów BHA nie mają zdolności do przenikania przez warstwę sebum na powierzchni naskórka i wnikania w jego głębsze warstwy. AHA stymulują procesy odnowy naszej skóry, są nośnikami innych substancji aktywnych, np. kwasu hialuronowego czy witamin. Ponadto zmniejszają suchość skóry wskutek stymulacji biosyntezy ceramidów i wzrostu ich poziomów w naskórku.
Kwasy owocowe o niskim stężeniu działają tylko i wyłącznie na wierzchnią warstwę naskórka. Ich działanie polega na regulacji procesów rogowacenia oraz na zatrzymaniu wody w naskórku. Kwasy o wyższym stężeniu wykazują działanie nie tylko na naskórek, ale także na głębiej położone warstwy i skórę właściwą, przez co dochodzi do zwiększenia produkcji glikozaminoglikanów (naturalnych składników naszej skóry), które odpowiedzialne są za wiązanie wody w skórze. AHA nie powodują uszkodzenia bariery ochronnej naskórka, ale w widoczny sposób ją wzmacniają [4].

W produktach kosmetycznych stosuje się najczęściej 5 typów α-hydroksykwasów:

• kwas glikolowy (hydroksyoctowy) – H2C(OH)COOH – otrzymywany z soku trzciny cukrowej. Jego cząsteczka jest najmniejszą cząsteczką AHA. Dzięki temu wykazuje dużą łatwość przenikania i głęboką penetrację. Został wprowadzony jako środek leczniczo-kosmetyczny około 40 lat temu. Obecnie dzięki nowym sposobom jego stosowania przeżywa renesans i stanowi jeden z elementów terapii dermatologicznej. Działanie kwasu glikolowego na warstwę rogową przyczynia się w znacznym stopniu do osłabienia kohezji korneocytów, a w jego następstwie doprowadza do drobnopłatowego złuszczenia martwych komórek. Intensywność złuszczenia zależy od wartości pH i stężenia kwasu. Im niższe pH tym silniejsze działanie kwasu.

Kwas glikolowy doskonale penetruje warstwy naskórka, wywierając przy tym silne działanie w miejscach najintensywniejszych przemian enzymatycznych lipidów warstwy rogowej. Wyższe stężenie kwasu glikolowego prowadzi do osłabienia połączeń między komórkami niższych warstw naskórka. Wskazaniami do jego zastosowania jest wiele schorzeń dermatologicznych, między innymi: zaburzenia rogowacenia, zaburzenia barwnikowe, suchość skóry, trądzik pospolity w postaci zaskórnikowej i grudkowo-krostkowej o niewielkim nasileniu [4, 5];

• kwas mlekowy (alfa-hydroksypropionowy) – CH3CH(OH )COOH – powstaje podczas fermentacji cukru mlekowego i innych cukrów, występuje w kwaśnym mleku, żurach, kiszonych warzywach i owocach.
Kwas ten przyczynia się do normalizacji procesu złuszczania skóry,zmiękczanie spoiwa międzykomórkowego i rozrywanie wiązań odpowiedzialnych za spójność korneocytów. Ma właściwości wiązania wody.Ogrywa również rolę nośnika dla innych substancji, poprzez odblokowanie bariery naskórkowej [3];

• kwas jabłkowy (hydroksyetanodikarboksylowy) – HOOCCH2CH(OH) COOH – występujący w wielu owocach;

• kwas cytrynowy (2-hydroksypropano-1,2,3-trikarboksylowy) – HOOCCH2C(OH)COOHCH2-COOH – występuje w owocach cytrusowych;

• kwas winowy (dihydroksybursztynowy) – HOOCCH(OH)CH(OH)COOH – występujący w winogronach i winie [6, 7].

Beta-hydroksykwasy to druga grupa kwasów owocowych powszechnie stosowanych zarówno w kosmetyce, jak i dermatologii. Jej najważniejszym przedstawicielem jest kwas salicylowy (2-hydroksybenzoesowy) – C7 H6 O3 – pozyskiwany z kory wierzby, sosny, liści roślin zimozielonych również z kwiatów rumianku. Jest uważany za jeden z najstarszych leków używanych w terapii trądziku. Badania wykazały, że z łatwością przenika przez warstwę rogową naskórka do mieszka włosowego, który jest docelowym miejscem kwasu salicylowego jako środka stosownego w leczeniu trądziku pospolitego. Jego skuteczność w leczeniu tego schorzenia wynika z właściwości keratolitycznych, przeciwbakteryjnych zwalczających Propionibacterium acnes i przeciwzapalnych [3, 8].

Cel pracy

Zbadanie skuteczności wpływu kwasu owocowych o 25-proc. stężeniu na zmianę parametrów skóry: nawilżenia, natłuszczenia, pH.
Materiał i metody Badania przeprowadzono w grupie 30 kobiet w wieku 18-22 lata. Skuteczność preparatu firmy KLAPP COSMETCS na bazie 25-proc. kwasów AHA i BHA o pH 3,5-4 określano wśród osób z tej samej grupy badawczej, wykonując serię 3 zabiegów w tygodniowych odstępach.
Początkiem i zakończeniem serii zabiegów była analiza stanu skóry z użyciem wielofunkcyjnej aparatury diagnostycznej, dokonującej pomiaru nawilżenia, natłuszczenia i pH naskórka. Aparat wyposażony jest również w lampę Wooda. Wyniki badań przedstawiono w formie graficznej.

Wyniki i omówienie badań Osoby badane zostały poddane serii 3 zabiegów aplikacji preparatu z kwasem salicylowym o stężeniu 25% i pH 4. Podczas kuracji gabinetowej skóra pielęgnowana była w warunkach domowych kremem na bazie alfa-hydroksykwasów o stężeniu 8% i pH 4.
Osobom badanym wykonana została dwukrotna analiza skóry – przed rozpoczęciem zabiegów oraz po zakończeniu serii.

Cechy skóry przed serią zabiegów określone na podstawie oględzin oraz badania lampą Wooda: zaskórniki otwarte i zamknięte – najliczniejsze w obrębie czoła, nosa i brody; zrogowacenia naskórka – na obszarze całej twarzy; liczne stany zapalne – w obrębie czoła, skrzydełek nosa i brody, objawy łojotoku – najsilniejsze w obrębie czoła, nosa i brody.
Oceniane były również następujące parametry: stopień nawilżenia naskórka, wartość pH naskórka, stopień natłuszczenia naskórka.

Wnioski

W efekcie stosowania kuracji kombinacją kwasów α i β w znacznym stopniu uległ poprawie stan skóry dotkniętej trądzikiem pospolitym.
Największa zmiana widoczna jest przy porównaniu parametrów stopnia nawilżenia naskórka. Zanotowana najniższa procentowo zawartość wody w naskórku sprzed rozpoczęcia serii zabiegów – 35% wzrosła do 50%, co dało obraz na skórze w postaci zmniejszenia obszarów widocznego łuszczenia naskórka. Wartość pH z zasadowego 7-8 obniżyła się do poziomu 5,5-6,0, co dało dobre środowisko dla rozwoju prawidłowej mikroflory naskórka, tym samym zauważone zostało zmniejszenie ilości występujących zmian zapalnych.

Również poprawie uległ poziom natłuszczenia. Notowany przed rozpoczęciem kuracji sięgał wartości 100%. Po zakończonej kuracji obniżył się do wartości 80% i 60%. Badania wykazały, że stosowanie kuracji z zastosowaniem kombinacji alfa- i beta-hydroksykwasów przynosi oczekiwane efekty w zmianie wyglądu skóry dotkniętej trądzikiem pospolitym. Łuszczący się naskórek, będący efektem odwodnienia na skutek utraty właściwości hydrofilowych łoju, w znacznym stopniu ulega wygładzeniu. Podnosi się znacznie nawilżenie naskórka, a co za tym idzie – ograniczona zostaje aktywność gruczołów łojowych produkujących nadmiar łoju, będąca reakcją na przesuszenie naskórka.

Literatura
1. Niemczyńska H., Co to jest trądzik?, Nowości w kosmetyce,
vol. 3, 2001, s. 11-14.
2. Borowiecka J., Polish Journal of Cosmetology, vol. 3, 2004,
s. 168-176.
3. Piechota-Urbańska M., Zgoda M.M., Biuletyn kosmetologiczny,
vol. 4, 1998, s. 200-203.
4. Bojarowicz H., Tomaszewicz V., Polish Journal of
Cosmetology, vol. 2, 2004, s. 64-68.
5. Ciałkowski M., Budzisz E., Polish Journal of Cosmetology,
vol. 10(1), 2007, s. 31-49.
6. Jurkowska S., Surowce kosmetyczne, 1999, s. 91-130.
7. Kaniowska E., Szybejko-Machaj G., Biuletyn kosmetologiczny,
vol. 2, 1994, s. 67-70.
8. Webster G.F., Rawlings A.V., Trądzik – diagnostyka i leczenie,
2009, s. 155-164.
9. Peters B., Kosmetyka, 2007, s. 52-56, 145-146.

Wanda Hawryłkiewicz

Sylwia Dzwonnik
Niepubliczna Wyższa Szkoła
Medyczna z siedzibą
we Wrocławiu
ul. Nowowiejska 69
50-340 Wrocław
tel. +48 (71) 786 83 28
e-mail: whaw@tlen.pl