Rozstępy – etiopatogeneza, profilaktyka i leczenie

Rozstępy są często spotykanym i nierzadko trudnym do zaakceptowania problemem kosmetycznym. W ich etiopatogenezie odgrywają rolę predyspozycje osobnicze oraz czynniki nabyte, takie jak: szybki wzrost, gwałtowny przyrost masy ciała, ciąża, zaburzenia hormonalne i kortykosteroidoterapia. Obraz zmian jest dynamiczny: wczesne określa się mianem rozstępów czerwonych, późne o odmiennym charakterze klinicznym i histopatologicznym to rozstępy białe. Postępowanie profilaktyczne – obejmujące utrzymanie należnej masy ciała, zalecenia systematycznej aktywności fizycznej oraz wykonywanie prostych zabiegów manualnych, jak masaż ciała – jest rozmaicie efektywne, choć zawsze godne polecenia. Współczesna medycyna i kosmetologia dysponują coraz szerszym spektrum zabiegów, dających możliwość skutecznej terapii.

Codzienna praktyka dowodzi, że rozstępy stanowią istotny, nierzadko trudny do zaakceptowania defekt kosmetyczny. Do gabinetów dermatologicznych i kosmetycznych bardzo często zgłaszają się osoby dotknięte tym problemem, pytają o przyczyny powstawania zmian, możliwości prewencji i skuteczne sposoby leczenia. Obserwacje własne potwierdzają dane z piśmiennictwa – według doniesień amerykańskich zmiany pojawiają się u 70% dziewcząt i 40% chłopców w okresie pokwitania i aż u 90% kobiet w czasie ciąży [1].

Przyczyny powstawania rozstępów są złożone i nie w pełni jasne. Istotne znaczenie w patogenezie wydaje się odgrywać mniejsza wartościowość elementów włóknistych skóry właściwej, prawdopodobnie o charakterze wrodzonym. Niektórzy autorzy sugerują, że bezpośrednią przyczyną indukującą tworzenie rozstępów jest mechaniczne przerwanie ciągłości zrębu włóknistego, do czego predysponuje szczególne utkanie kolagenu u młodych osób – z istotnym zwiększeniem ilości sztywnych włókien. Inni upatrują przyczyn w zniszczeniu włókien sprężystych [1-3].

Bezwzględnie czynnikiem predysponującym do powstawania rozstępów jest nagły przyrost długości lub masy ciała, powodujący napinanie i naciąganie skóry. Może być to związane tak z nagłym skokiem wzrostu, przyrostem tkanki tłuszczowej czy masy mięśniowej, jak również powiększeniem obwodu brzucha związanego z ciążą lub obecnością i wzrostem guza lub wszczepieniem implantu [1, 2, 4-6]. Innym czynnikiem sprzyjającym tworzeniu rozstępów są zaburzenia hormonalne związane przede wszystkim z nadczynnością kory nadnerczy (choroba

lub zespół Cushinga), doustnym przyjmowaniem preparatów kortkosteroidowych (w tym anabolicznych) lub miejscowym stosowaniem silnie działających preparatów steroidowych, których działanie uboczne polega także na osłabieniu struktury elementów podporowych skóry właściwej [7-9]. Najnowsze doniesienia potwierdzają bezpośredni udział układu dokrewnego w patofizjologii rozstępów, wynikający ze zwiększonej ekspresji receptorów hormonalnych w okolicach podatnych na rozciąganie skóry. Efektem zwiększonej aktywności hormonalnej w tych miejscach jest upośledzenie metabolizmu macierzy międzykomórkowej skóry właściwej, skutkujące zmianami strukturalnymi i funkcjonalnymi elementów włóknistych [10].

Rzadziej spotykanymi przyczynami tworzenia rozstępów są wrodzone choroby tkanki łącznej, jak zespół Marfana czy inne czynniki jatrogenne (indinawir stosowany u pacjentów HIV-pozytywnych) [1].

Rozstępy wykazują predylekcję do lokalizacji w okolicach ciała szczególnie podatnych na napinanie skóry, takich jak: pośladki, górne partie ud i piersi u dziewcząt, uda i okolica lędźwiowo-krzyżowa u chłopców oraz brzuch i piersi u kobiet ciężarnych.

Rzadszą lokalizację stanowią górne części ramion i okolica łonowa. Pewną odmiennością charakteryzują się rozstępy, powstałe w efekcie zaburzeń hormonalnych – na ogół są liczniejsze, większe, mogą występować w nietypowej lokalizacji, zajmując nawet skórę twarzy.

Zmiany wyglądają początkowo jako lekko wyniosłe smugi barwy sinej lub purpurowej (rozstępy czerwone). Na ogół występują w skupieniach, składających się z rozmaicie licznych równoległych linii kilkucentymetrowej długości i różnej szerokości (1-10 mm), usytuowanych prostopadle do kierunku napięcia skóry.

Z biegiem czasu zmiany tracą czerwone wybarwienie, przyjmując kolor porcelanowobiały, stają się płaskie, zanikowe, ich powierzchnia ulega dyskretnemu pomarszczeniu (rozstępy białe). Na ogół po kilku latach stają się mało zauważalne i obiektywnie stanowią mniejszy problem kosmetyczny. Badanie histopatologiczne zmian we wczesnym okresie potwierdza obecność stanu zapalnego w obrębie skóry właściwej, z jej obrzękiem i około naczyniowym naciekiem z komórek zapalnych.W późniejszej fazie dowodzi ścieńczenia naskórka i zmian w utkaniu elementów włóknistych skóry właściwej o charakterze analogicznym dla blizny [1, 2]. Mimo że powstawanie rozstępów to w dużej mierze skłonność osobnicza, zależna od predyspozycji genetycznych i – tu cytat z uznanego podręcznika dermatologicznego – „łutu szczęścia” [1], pewne zalecenia profilaktyczne są zawsze aktualne i nie powinny być lekceważone. Dotyczą one przede wszystkim kontroli masy ciała z utrzymywaniem masy należnej, unikania gwałtownych wahań, związanych z tyciem czy odchudzaniem.

Korzystnym czynnikiem prewencyjnym i wspomagającym leczenie rozstępów jest ruch i aktywność fizyczna. Zasadne jest w tym miejscu zaznaczyć, aby wysiłek fizyczny i uprawianie sportu odbywało się racjonalnie, systematycznie, z pominięciem używania anabolicznych środków wspomagających.

Najprostszym zabiegiem, możliwym do samodzielnej realizacji w warunkach domowych, jest masaż ciała, mający na celu poprawę elastyczności i ukrwienia skóry oraz stymulację syntezy kolagenu i elastyny.

Dodatkowym czynnikiem wspomagającym efekt mechanicznego oddziaływania masażu jest odpowiednio dobrany preparat kosmetyczny, zawierający w swoim składzie substancje miejscowo aktywne. Należą do nich środki pobudzające mikrokrążenie, stymulujące proliferację fibroblastów, pobudzające odnowę włókien łącznotkankowych, wykazujące działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne.

Udowodnioną skuteczność w tym zakresie mają:

• wyciąg z wąkrotki azjatyckiej,
• krzemionka organiczna,
• wyciąg z cebuli,
• pirogronian sodowy,
• witaminy A, C i E, polidezoksyrybonukleotydy,
• kwas hialuronowy [12, 13].

W części przypadków, co potwierdza praktyka i dane z piśmiennictwa, dobry efekt terapeutyczny uzyskuje się po kilkutygodniowej terapii miejscowymi retinoidami [14-16].

W przypadkach współistniejących zaburzeń hormonalnych stosuje się leczenie przyczynowe. Gabinety kosmetyczne, dermatologiczne i chirurgiczne oferują szereg technik zabiegowych polecanych, choć rozmaicie skutecznych, w leczeniu rozstępów.

Należą do nich:

• mezoterapia igłowa i bezigłowa,
• mikroidermabrazja,
• fototerapia z wykorzystaniem światła laserowego oraz
• radiofrekwencja.

Mezoterapia polega na śródskórnym wprowadzeniu drogą iniekcji lub akwaforezy substancji miejscowo czynnych. Zgodnie z protokołem zabiegi przeprowadza się cyklicznie, w seriach. Poprawy stanu miejscowego można spodziewać się po kilkumiesięcznym okresie leczenia [12]. Mikrodermabrazja i dermabrazja to zabiegi polegające na ścieraniu górnych warstw skóry. Głębokość działania mikrodermabrazji ogranicza się do poziomu naskórka, dlatego w efekcie, o ile można spodziewać się spłycenia zmian i poprawy faktury powierzchni skóry, o tyle nie należy oczekiwać całkowitego wyleczenia. Inaczej w przypadku dermabrazji – w trakcie zabiegu dochodzi do usunięcia naskórka pełnej grubości i skóry właściwej, nawet do poziomu warstwy siateczkowatej, z ostatecznym remodelingiem białkowych struktur włóknistych; dlatego efektywność tej metody należy oceniać wysoko [17]. Inne możliwości terapii stwarza dynamicznie rozwijająca się optotechnika. Nieliczne doniesienia wskazują na skuteczność promieniowania ultrafioletowego różnej długości fali, choć najbardziej obiecujące wydaje się zastosowanie światła laserowego [18, 19]. Dodatkowym atutem fototerapii laserowej jest możliwość jej zastosowania już we wczesnej fazie rozstępów czerwonych.

Szczególnie polecane w tym przypadku są pulsacyjne lasery barwnikowe [1, 20]. W przypadku rozstępów białych stosuje się z dobrym efektem promieniowanie lasera excimerowego i frakcyjnego, które daje możliwość repigmentacji zmian, abrazji skóry do optymalnej głębokości i ostatecznej korzyści w postaci przebudowy włóknistych elementów łącznotkankowych. Podobnie skuteczną metodą wydaje się radiofrekwencja, choć doświadczenia i dostęp do tej metody są na razie dość ograniczone [21-23].

Podsumowując, rozstępy są często spotykanym defektem kosmetycznym. Z wyjątkiem zmian nasilonych i rozległych stanowią głównie problem subiektywny. Skuteczność postępowania profilaktycznego jest ograniczona uwarunkowaniami osobniczymi. Współczesna medycyna i kosmetologia dysponują coraz szerszym spektrum możliwości terapeutycznych, choć przed ich wdrożeniem należy rozważyć wszelkie argumenty za i przeciw, pamiętać o niezbędnej cierpliwości, kosztochłonności i czasie potrzebnym do uzyskania zadowalających efektów leczenia.

Jolanta Węgłowska

Niepubliczna Wyższa Szkoła Medyczna z siedzibą we Wrocławiu

ul. Nowowiejska 69

50-340 Wrocław

tel. +48 (71) 322 15 48

e-mail: jolaweglowska@tlen.pl

Literatura

1. Burns D.A., Breathnach S.M., Cox N., Griffiths Ch. E., Rook’s textbook of dermatology

– Seventh Edition, Blackwell Publishing, London 2004.

2. Braun-Falco O., Plewig G., Wolff W.F., Burgdorf W.H.C., Dermatology, wyd. Springer,

Berlin 1996.

3. Miklaszewska M., Wąsik F., Dermatologia pediatryczna, wyd. Volumed, Wrocław 2000.

4. Keramidas E., Rodopoulou S., Striae distensae after subfascial breast augmentation,

Aesthetic Plast Surg., vol. 32(2), 2008, s. 377-380.

5. Chang A.L., Agredano Y.Z., Kimball A.B., Risk factors associated with striae gravidarum,

J Am Acad Dermatol., vol. 51(6), 2004, s. 881-885.

6. García Hidalgo L., Dermatological complications of obesity, Am J Clin Dermatol., vol.

3(7), 2002, s. 497-506.

7. Neve S., Kirtschig G., Elastotic striae associated with striae distensae after application of

very potent topical corticosteroids, Clin Exp Dermatol., vol. 31(3), 2006, s. 461-462.

8. Nnoruka E., Okoye O., Topical steroid abuse: its use as a depigmenting agent, J Natl

Med Assoc., vol. 98(6), 2006, s. 934-939.

9. Wollina U., Pabst F., Schönlebe J., Abdel-Naser M.B., Konrad H., Gruner M., Haroske

G., Klemm E., Schreiber G., Side-effects of topical androgenic and anabolic substances

and steroids. A short review, Acta Dermatovenerol Alp Panonica Adriat., vol. 16(3), 2007,

s. 117-122.

10. Cordeiro R.C., Zecchin K.G., de Moraes A.M., Expression of estrogen, androgen, and

glucocorticoid receptors in recent striae distensae, Int J Dermatol., vol. 49(1), 2010,

s. 30-32.

11. Rotsztejn H., Juchniewicz B., Nadolski M., Wendorff J., Kamer B., The unusually large

striae distensae all over the body, Adv Med Sci., vol. 3, 2010, s. 1-3.

12. Adamski Z., Kaszuba A., Dermatologia dla kosmetologów, wyd. Uniwersytet Medyczny

im. Karola Marcinkowskiego, Poznań 2008.

13. Draelos Z.D., Gold M.H., Kaur M., Olayinka B., Grundy S.L., Pappert E.J., Hardas B.,

Evaluation of an onion extract, Centella asiatica, and hyaluronic acid cream in the appearance

of striae rubra, Skinmed., vol. 8(2), 2010, s. 80-86.

14. Ash K., Lord J., Zukowski M., McDaniel D.H., Comparison of topical therapy for striae

alba (20% glycolic acid/0.05% tretinoin versus 20% glycolic acid/10% L-ascorbic acid),

Dermatol Surg., vol. 24(8), 1998, s. 849-856.

15. Kang S., Topical tretinoin therapy for management of early striae, J Am Acad Dermatol.,

vol. 39(2 Pt 3), 1998, s. 90-92.

16. Rangel O., Arias I., García E., Lopez-Padilla S., Topical tretinoin 0.1% for pregnancyrelated

abdominal striae: an open-label, multicenter, prospective study, Adv Ther.,

vol. 18(4), 2001, s. 181-186.

17. Alkhawam L., Alam M., Dermabrasion and microdermabrasion, Facial Plast Surg.,

vol. 25(5), 2009, s. 301-310.

18. Elsaie M.L., Baumann L.S., Elsaaiee L.T., Striae distensae (stretch marks) and different

modalities of therapy: an update, Dermatol Surg., vol. 35(4), s. 563-573.

19. Sadick N.S., Magro C., Hoenig A., Prospective clinical and histological study to evaluate

the efficacy and safety of a targeted high-intensity narrow band UVB/UVA1 therapy for

striae alba, J Cosmet Laser Ther., vol. 9(2), s. 79-83.

20. Tay Y.K., Kwok C., Tan E., Non-ablative 1,450-nm diode laser treatment of striae distensae,

Lasers Surg Med., vol. 38(3), 2006, s. 196-199.

21. Alexiades-Armenakas M.R., Bernstein L.J., Friedman P.M., Geronemus R.G., The safety

and efficacy of the 308-nm excimer laser for pigment correction of hypopigmented scars

and striae alba, Arch Dermatol., vol. 140(8), 2004, s. 955-960.

22. Ostovari N., Saadat N., Nasiri S., Moravvej H., Toossi P., The 308-nm excimer laser

in the darkening of the white lines of striae alba, J Dermatolog Treat., vol. 21(4), 2010

s. 229-231.

23. Stotland M., Chapas A.M., Brightman L., Sukal S., Hale E., Karen J., Bernstein L.,

Geronemus R.G., The safety and efficacy of fractional photothermolysis for the correction

of striae distensae, J Drugs Dermatol., vol. 7(9), 2008 Sep, s. 857-861.

otrzymano/received: 03.05.2010

zaakceptowano/accepted: 07.09.2010

Postępy Kosmetologii 4/2010, vol. 1

nauka • kosmetologia

205